Rasgedetermineerdheid
Ons hoor gereeld iemand sê: “Ek was nooit ‘n rassis nie, totdat....”
Dit is egter my eerlike ervaring dat meer en meer mense nie net rasbewus word nie, maar sommer pleinweg rassisties word, en boonop openlik is daaroor.
My verdere waarneming is dat dit ook min of meer een gemeenskaplike oorsaak het – die heethoofuitsprake van mense soos Julius Malema.
Dit is ook duidelik dat ons kultureel in transito is, en soos gewoonlik met die fase van kulturele verhuising betref, veral na ‘n onbekende nuwe kulturele identiteit, val die wiele dikwels grootliks af.
Die warboel oor identiteit met ‘n rasgedetermineerdheid word waarskynlik ten beste gedemonstreer deur ‘n artikel in vandag se Rapport deur Max du Preez wat op ‘n boek, Begging to be Black, van Antjie Krog reageer.
Max en Antjie het veel meer in gemeen as bloot die feit dat beide uit die Kroonstad-omgewing kom. Beide het hul bekendheid deur die geskrewe woord verwerf, en die bekendheid is in wisselende mate deur penbedrewenheid en alternatiewe politieke sienings bepaal.
Tog staan hulle nou oor hoe om met ras-identiteit om te gaan weerskante van ‘n diep kloof.
Heel toevallig, op die teenoorgestelde blad, het ‘n bruin man, Johan Maarman, ook ‘n eiertjie of wat oor rassisme te lê.
Ek het onlangs geskryf oor hoe die een deel van die gemeenskap se geslotenheid rondom die Engelse pers, en ‘n ander rondom die Afrikaanse pers, tot twee verskillende persepsies van die werklikheid bydra. Dié skeiding is grootliks rasgebonde. http://fotostaatsentrum.posterous.com/opstel-mediafokus-se-moontlike-rol-in-polaris
Volkeregtelik word regte gegun aan mense van verskillende identiteite, of te wel volke, maar ras as norm word uitgesluit. Vir sommiges is ras egter ononderhandelbaar om volksidentiteit, of uitgebreide volksidentiteit te bepaal, soos die aandrang in ‘n wye spektrum dat die Afrikaner per definisie wit moet wees, of dat Africans per definisie swart moes wees, of as dit nie anders kan nie, na inheemse Africans of African Africans te verwys.
Net sodat daar nie ‘n misverstand moet wees dat oor ras sterk gevoel word nie.
‘n Groot deel van die verset teen die “nuwe” Afrikaanse Bybelvertaling (darem al drie dekades oud) is dat dit hom nie so lekker leen tot die “bewys” van die belangrikheid van ras nie, of selfs dat sommige rasse “geneties” nie in die hemel kan kom nie.
Waar die Mbeki-era die klimaat stilweg help skep het, blaas die Malema-Manyi-era dit hard aan. Die Mbeki-era het ietwat verder gegaan as om ‘n prestige-waarde aan “swart” te gee, dit het te veel polariserende elemente geduld – heethoofuitsprake oor byvoorbeeld plaaseienaarskap wat nie aangespreek is nie, die effektiewe stilswye oor plaasmoorde en die nie-repudering van heethoofdige sothede deur ministers.
Geleidelik het die “ek was nog nooit ‘n rassis nie, maar nou...”-brigade in reaksie gegroei en verbaal begin kers vashou by diegene wat nog altyd hul rasidentiteit op ‘n manier aangehang het.
Die verskil (veralgemeend gestel) was dat die ou “rassiste” dit op ‘n manier ideologies geregverdig het. Die ideologiese regverdiging mag verdag wees, en mag in ander se oë bedenklik gewees het, maar dit was – en is – ‘n ideologies en selfs godsdienstig-verskanste vastrapplekke. Die nuwe “aankomelinge” is egter nie so “sebore nie”, hulle is so “semoer.” Dis mense wat iewers in die lewe ‘n bloedneus oor sy velkleur gekry het. Hy kon om daardie rede nie ‘n werk kry nie, hy is van ‘n kontrak uitgesluit, sy pa het sy werk oor velkleur verloor, omdat teen ‘n wit kontrakteur gediskrimineer is en ‘n swart kontrakteur gekies en aangejaag het... In die proses maak dit nie saak of die swart kontrakteur verbrou het omdat hy swart is nie, of dalk dat hy in ‘n te diep kant vir sy ervaring ingegooi is nie, die feit is dit manifesteer hom op die rassekaart.
Nog ‘n rede is dat dit nie meer help om regstegnies korrek te wees nie. Die internasionale reg en grondwet erken sekere minderheidsregte, en maak Afrikaans onder meer ‘n amptelike taal. Wanneer hierdie grondwetlike regte egter in die pad staan van “transformasie” kom word daardie regte sondermeer ondergeploeg. Nou hoe gemaak as daardie regte niks met ras te make het nie, maar sake soos taal en ander kultuurelemente?
Dan, soos prof. Jonathan Jansen dit by geleentheid gestel het, word die “groepsidentiteit” verdag gemaak deur dit as ‘n rookskerm vir rasidentiteit (wat dit in die praktyk soms wel mag wees) te verklaar en as “rassisme” beveg. (Dit herinner op ‘n manier na die “oorkoming van rasprobleme deur hier en daar iemand (tydelik) tot ere-witte te verklaar).
As iemand dan weens sy kultuuridentiteit in elk geval as rassis afgemaak word en sy kultuuridentiteit as “verkeerd” uitgestippel word, waarom dan nie maar sommer ‘n rassis word nie en al die moeite spaar nie?
Die ANC sal nie maklik hierdie sake aanspreek nie. Sou iemand ‘n opname onder ‘n breë groep ANC-kiesers maak oor die verband tussen hul politieke keuse, en steun vir beleid, sal waarskynlik bitter min ideologies veronderstel wees om hul kruisies by die ANC te trek. Ander opnames toon dit in ieder geval in wisselende mates, soos die persentasie Suid-Afrikaners wat teen aborsies gekant is (met die ANC daarvoor), graag die doodstraf heringestel wil hê, en vele meer. Dit wat die kiesers na die ANC trek is ...die rasidentiteit.
Dit suurdeug deur na die ontwikkeling van poele materie en anti-materie – en waar dit in aanraking kom, daar ontplof dit.
Hier en daar word pogings aangewend om dit aan te spreek, maar verskriklik lomp soos ‘n onlangse aksie juis op Kovsies wat grootliks uit ‘n sosiologiese benadering, of te wel, groep (ja!)-psige aangespreek is. Dan word ellelange debatte gevoer en snuifgetrap oor versoening of nie versoening nie, maar belangriker, vergifnis of nie vergifnis nie. Dis nie onbelangrik nie, maar slegs ‘n fraksie van die terreine waarop die problematiek ontwikkel, en waardeur dit aangespreek moet word.
En terloops, mnr. Manyi, nie-rassigheid word nie bevorder deur rassisme lewend te hou nie. Deur daardie vuurtjie te koester word te veel kruit in die omgewing witwarm.